KİTAP

Edebiyat Nedir? – Jean Paul Sartre

Jean-Paul_Sartre

Edebiyata içinde bulunduğu hal yüzünden utanç duyurmayı amaçlayan, çelik gibi sert bir yapıt olan “Edebiyat Nedir”de Sartre, varoluş tiksintisini sözcüklere yansıtmıştır. Kitabında yazmayı, nedenini ve niçinini varoluş penceresinden açıklamış; kendi kavramlarıyla, başkaldırısıyla anlatmaya çalışmıştır.

Şiir ve düzyazıyı ayırmış, dilin eksiklik olduğu ön kabulüyle işe başlamıştır. Sartre’a göre anlaşılmazlığın barınağıdır dil; anlaşılmak istememek ve hiçbir zaman anlaşılmayacak olmaktır. Evet, anlatmak için de anlaşılmak için de yetersiz ve kısırdır dil, bu da sözcüklerin bireyselliğine kavuşup nesneleşmesine sebep olmuştur.

Yazarın anlaşılmak gibi bir derdi vardır ancak ozanın var mıdır? Olmalı mıdır? Gereklilik kipinden ozanlar için sıyrılır Sartre. “Ozanlar dili kullanmayı reddeden kişilerdir” der. Ozan konuşmaz, adlandırmaz ama susmaz. Ozan cümle kurmaz, sözcük nesneleştirir, imgeleştirir. Ezici dünya gerçekliğinin yanında kendini yitirmeye adayan adamdır ozan ve düzyazının yıkıntıları üzerinden nesne cümleleri doğurur.

Ozan-yazar ayrımında Sartre, düzyazı yazarının okuyucuya özgürlük çağrısında bulunduğunu kabul etmiştir. Düzyazı yazarının katıksızlıkla estetik hazza ulaşabileceğini, okuyucuyu kendini özgürce keşfetmeye ittiği kadar var olacağını ileri sürmüştür. Özgürlüğü, okuyucunun nesneyi yaratanın kendisi olduğunu fark etmesi ve yaratıcı etkinliği olarak nitelemiş ancak bu ayrımda ozanın imgelerini göz ardı etmiştir. Ozanın imgeleri bizi kendi imgelerimizi yaratmaya itmez mi? Düşünce, nesneleştirme özgürlükse; imgeler ve nesne cümleler özgürlük değil midir? Ozanın imgeleri duygusal çağrı, duygusal bilinç anı değil midir? Şüphesiz ki bu sorular burada Sartre’a kalacaktır.

Son olarak Sartre; sınıfsız toplum, iktidarın şekillendiremediği özgür yazar ve duraklaşmamış varoluşları olan toplum ütopyasını ortaya koymuştur. Mutlaka etkin yazar sınırsız toplumda amacına ulaşacaktır ve diyalektiğin olmadığı durağan toplumda düşünce canlı kalmayacaktır. Ancak “sınıfsız/sınırsız okuyucu toplum” ideal olmalı mıdır? Tartışılır, ki yadsınarak tartışılacaktır.

İrem ZÜLAM

Yazar Hakkında

İmsak Dergisi

İmsak Dergisi

Yorum Yap

Powered by themekiller.com anime4online.com animextoon.com apk4phone.com tengag.com moviekillers.com