Deneme EDEBİYAT ŞEHİR

İstanbul

istanbulmedeniyet

Sadabad

“Bir safa bahşedelim gel şu dil­i nâşâde

Gidelim serv­i revanım yürü Sadabâd’e

İşte üç çifte kayık iskelede amade

Gidelim serv­i revanım yürü Sadabâd’e. “

Nedim’in bu dizelerine kanıp Sadabad’ a giden varsa benim karşılaştığım manzara ile

karşılaşmıştır büyük ihtimalle. Toki’nin yüksek konutları ve belediyenin henüz birkaç sene önce

ıslah ettiği ve etrafına park yaptığı Kağıthane Deresi ile karşılaşacaksınız.

Ne oldu da Nedim’in aşk ile yazdığı şiire konu olan bölge bu hale geldi?

Medeniyet Tasavvuru

Düşüncelerimizin ve davranışlarımızın arkasında bir bilinç bir kaynak mevcuttur. Mevcut olan bu kaynak tüm maddi ve manevi hayatımızı şekillendirir. Şehirler için de aynı durumdan söz edebiliriz. Şehrin yapısını da oluşturan bu kaynaktır.

Peki nedir bu kaynak?

­Medeniyet…

Şehirden insanın beklentisi işlevsel ve simgesel olmasıdır. İşlevselliği mevcut fiziksel ihtiyaçları karşılarken simgeselliği ise tinsel ihtiyaçlara cevap verir.Osmanlı şehirlerinde -özelde İstanbul’da- bu iki unsurun da fevkalade olduğunu görüyoruz. İstanbul’daki bir çok külliye ve III. Ahmed

Çeşmesi işlevselliğe ve simgeselliğe güzel birer örnek. Çeşme için İtalyan yazar Edmondo de Amicis, şöyle der:

“Bu çeşme, Türk sanatının en orijinal ve en kıymetli âbidelerinden biridir. Bu bir âbide değil, zarif bir sultanın bir aşk anında İstanbul’un alnına taktığı mermerden bir ziynettir. Sadece bir kadın anlatabilir bunu. Kalemim, böyle bir tasvir için yeteri kadar ince değil. İlk nazarda bir çeşme olduğu gelmez akla. Dört köşesinde yuvarlak dört küçük sütun veya daha ziyade sevimli dört küçük sebil bulunur. Dört duvarın her birinde iki zarif niş, nişlerin arasında beyzî bir kemer vardır. Kemer kubbesinin altındaki musluktan ufak bir yalağa su akar. Çeşmenin oyulmamış, işlenmemiş ve uğraşılmamış el kadar yeri yoktur. Bu çeşme, billurdan bir fanus altında saklanması gereken bir zarafet, bir zenginlik ve bir sabır harikasıdır. Sadece göz zevki için yapılmamışa benzer. Sanki kendine mahsus bir lezzeti varmış gibi, insan küçük bir parçasını ağzına alıp emmek ister.”

İstanbul’un Dönüşümü

Bugün İstanbul’u ziyaret ettiğinizde birçok farklı medeniyetin yansımasını göreceksiniz. Süleymaniye’ de başka bir medeniyetin izleri var iken Levent’te başka bir medeniyetin izleri mevcut; Fatih ve Üsküdar semtlerinde başka bir medeniyet taşlara işlenmişken;

Ataşehir ve Ümraniye’de tam tersi bir medeniyetin izleri sizi karşılıyor.

Levent, Ataşehir ve Ümraniye… Bu örneklere değişime geçen bir çok semti de ekleyebiliriz. Kentsel dönüşüm ile rezidanslar ve gökdelenler yapılarak sadece şehrin siluetini değil şehrin insanını da değiştiren farklı bir akıl mevcut. Bu akıl Sadettin Ökten’in tabiriyle Amerika’dan ithal ettiğimiz kapitalist pragmatizm.Kısaca ihtiyaç ve yararlı ise yapılan doğrudur, iyidir şeklinde açıklayabiliriz.Gökdelene ihtiyacımız var ise yapmalıyız bu pragmatizmin doğrusudur.Kuşların göç yolları , şehrin silueti , insanını yaşayabileceği ferah ortam gibi etkenler hiç önemli değildir.Haz üzerine kurulan bu şehirlerdeki sokaklarda en çok yine insanın hazzına hizmet eden dükkanlar ve yapılar ile karşılaşacaksınız.Ayrıca kapitalist olduğundan dolayı hazları size satmak için uğraş verecektir.

Gökdelenlerden devam edersek bu yapılar bana göre İstanbul’un sırtına birer hançer gibi saplanmış ve şehre acı çektiriyor.Muhabbet üzerine kurulmuş bir şehrin haz ve ihtiyaç şehrine dönüşüyor olması çok acı.

Şehir İnsanı Eğitir mi?

Fatih, Eyüp, Üsküdar gibi semtlerde büyüyen çocuklar sur kenarlarında oyunlar oynar, cami bahçelerinde koşturur şehrin manevi havasından biraz olsun teneffüs ederdi.Her sokakta mutlaka bir velinin türbesi olur o sokaktan geçerken ruhuna Fatiha okunurdu. Bu konuda Yahya Kemal’in “Ezansız Semtler” isimli yazısını okumanızı nacizane tavsiye ederim.

Şehrin simgesel yönlerinin güçlü oluşu beslendiği kaynağa bağlıdır.Çocukların camilerde oynaması ve gelişmesi bu kaynağın İslam olması ile alakalıdır. Osmanlı, bir İslam toplumu olduğu için İslam’ın temel prensiplerine göre İstanbul’da dönüşüme gitmiştir. İslam ölümün hakikat olduğunu ve bir son olmadığını belirtir. Bu hakikati İslam’ı tanımayan biri İstanbul’u ziyaret edince çok rahat görebilir.Şehir bir nevi tebliğ vazifesini yerine getirir. İstanbul’un en önemli özelliklerinden biri de mezarlıkların şehrin merkezlerine çok yakın olmasıdır. Zincirlikuyu, Çengelköy, Karacaahmed gibi büyük mezarlıklar şehrin merkezi ve en güzel yerlerine koyulur. Şehrin sakinleri ölümü daha çok hatırlasın diye böyle bir uygulama yapılmıştır. Bir şehrin en önemli özelliklerinden biri budur, şehir kendi sakinlerini eğitir ve bir nizam sağlar.

Bir başka örnek İstanbul’daki cami yoğunluğudur. Şuan tarihi yarımadadaki cami yoğunluğu beş vakit namaz kılan Müslümanların bile garibine gidebilmektedir. Bu durumun idrakinde zorluk çekilmektedir.Halbuki bir Osmanlı vatandaşı şuan sokaklarımızda gezse “Neden bu kadar dönerci, banka veya internet kafe var?” diye bir soru sorabilirdi.Medeniyet farkı… Bir tarafta namaz medeniyeti, diğer tarafta haz medeniyeti.

İstanbul’un çeşmeleri de güzel bir örnek olacaktır. Su insanın temel ihtiyacı olması ve namaz ibadeti için gerekli olması nedeniyle her köşe başında mutlaka bir çeşme görebilirsiniz.Bu hem simgesel bir yapılanma hem de işlevsel bir yapılanmadır.

Örnekler çoğaltılabilir.Ancak tavsiyem Eyyub El-­Ensari’yi ziyaret ederek başlayacağınız bir İstanbul turu yapmanız.Mümkünse bunu tek başınıza yapın.Gidin Süleymaniye’ nin taşlarına dokunun ve Mimar Sinan’ı anın.Fatih’in dar sokaklarında yürüyün çünkü Nedim “Bu şehr­-i Sitanbûl ki bî­ misl-ü behâdır/Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır” derken alışveriş merkezlerini ya da İstiklal Caddesi’ ni kast etmiyordu.Osmanlı medeniyeti İstanbul’da yaşam savaşı veriyor. Biz o medeniyete yıllarca sırtımızı dönmemize rağmen o taşlar Osmanlı’yı hala ayakta tutarak belki de yeni kuracağımız medeniyet için bize ilham olmaya çalışıyorlar.

Selam ve dua ile…

Yazar Hakkında

Eyüp ŞİMŞEK

Yorum Yap

Powered by themekiller.com anime4online.com animextoon.com apk4phone.com tengag.com moviekillers.com